കേരളത്തിലെ പുരാതന നാഗരാജ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ആദിമൂലം വെട്ടിക്കോട് ശ്രീനാഗരാജ സ്വാമി ക്ഷേത്രം. ആലപ്പുഴ ജില്ലയില് കായംകുളം-പുനലൂര് പാതയില് കറ്റാനത്തിനടുത്താണ് ആദിമൂലം വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പരശുരാമന് മഴു കൊണ്ട് മണ്ണ് കൂട്ടി അതിനു മുകളില് നാഗപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതിനാലാണ് വെട്ടിക്കോട് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. ഭാരതത്തില് പണ്ടുമുതല്ക്കേ നിലവിലുള്ളതാണ് നാഗാരാധന. ഐശ്വര്യത്തിനും അഭിവൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി ഭാരതീയര് നാഗപൂജ നടത്തുന്നു. സന്താന യോഗമില്ലാത്തതിനും ത്വക്ക് രോഗങ്ങള്ക്കും പരിഹാരമായും നാഗപൂജകളും വഴിപാടുകളും നടത്താറുണ്ട്.
കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉത്സവം. നാടിന്റെ നാനാ ഭാഗത്തു നിന്ന് ആയിരങ്ങളാണ് നാഗരാജ പ്രീതിക്കായി ആയില്യ ദിവസം ഇവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നത്. കാതുകളില് മുഴങ്ങുന്ന പുള്ളുവന്പാട്ടിന്റ ഈണവും മഞ്ഞളിന്റ സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞു നില്ക്കുന്ന വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജ ക്ഷേത്രം. വിഷ്ണുഭഗവാനൊപ്പമുള്ള സാക്ഷാല് അനന്തനാണ് വെട്ടിക്കോട്ടെ പ്രതിഷ്ഠ. കേരളത്തിലെ ആദ്യ തനതു രൂപത്തിലുള്ള അനന്ത പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇതെന്ന് പുള്ളുവന് പാട്ടില് പറയുന്നു. വൈഷ്ണവര് അനന്തനെയും ശൈവ ഭക്തര് വാസുകിയെയുമാണ് നാഗരാജാവായി കരുതി ആരാധിക്കുന്നത്.
വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജ ക്ഷേത്രത്തില് അനന്തനും നാഗയക്ഷിയുമാണ് പ്രധാന ദേവതകള്. തുലാം, കന്നി മാസങ്ങളിലെ പൂയം ആയില്യം നക്ഷത്രങ്ങളില് ഇവിടെ വിശേഷാല് പൂജ നടക്കുന്നു. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ദീപാരാധനയും സര്പ്പബലിയും കാണാന് ജനസഞ്ചയം തന്നെ ഉണ്ടാവും. കശ്യപപ്രജാപതിക്ക് കദ്രു എന്ന ഭാര്യയില് ജനിച്ച എട്ടു പുത്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കന്മാരില് ജ്യേഷ്ഠനും സര്വഗുണസമ്പന്നനുമാണ് അനന്തന്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവ് . അനന്തനെ ആരാധിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രധാന സര്പ്പാരാധനാ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വെട്ടിക്കോട് ശ്രീനാഗരാജ സ്വാമി ക്ഷേത്രം. കിഴക്കോട്ടാണ് ദര്ശനം. ക്ഷേത്രത്തിനു ചുറ്റും ധാരാളം നാഗ പ്രതിമകളും ശില്പ്പങ്ങളും ഉണ്ട്.അദ്ഭുതസിദ്ധികളുള്ള ജീവികളാണ് നാഗങ്ങള് എന്നാണ് ഹൈന്ദവസങ്കല്പം.
അവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപംമാറാമെന്നും പുരാണങ്ങള് പറയുന്നു. നാഗലോകത്തിലെ ഉത്പത്തി കഥയില് പറയുന്ന ഔന്നത്യശ്രേണിബന്ധങ്ങള് ഇത് കൂടുതല് വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും ശരീരത്തിന്റെ വലുപ്പത്തിലും നിറത്തിലുമാണ് ഇവയില് ഔന്നത്യശ്രേണീബന്ധങ്ങള് ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങളില് ഏറ്റവും മൂത്തവനായ അനന്തന് ആയിരം പത്തികളും സ്വര്ണനിറത്തിലുള്ള ശരീരവുമാണുള്ളത്. രണ്ടാമന് എണ്ണൂറ് പത്തികളും വെളുത്ത ശരീരവുമാണുള്ളത്. ഇളയതാകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും നിറവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയിരം നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമര്ശങ്ങള് പുരാണത്തില് ഉണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ടവ അഷ്ടനാഗങ്ങളാണ്.
അഥര്വവേദത്തില് സര്പ്പചികിത്സയ്ക്കായുള്ള മന്ത്രങ്ങള് കാണാം. ഋഗ്വേദത്തില് പലതരം സര്പ്പദംശനങ്ങള് വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യജുര്വേദത്തിലും അഥര്വവേദത്തിലുമാണ് ഒരു ആരാധനാസമ്പ്രദായമെന്ന നിലയിലുള്ള പരാമര്ശങ്ങളുള്ളത്. ഹൈന്ദവപുരാണത്തില് നിരവധി നാഗകഥകളുണ്ട്, നാഗങ്ങളുടെ നാക്ക് ഇരട്ടയായതിനും ഒരു കഥയുണ്ട്. പാലാഴിമഥനത്തിനുശേഷം അസുരന്മാരില്നിന്നും ദേവന്മാര് തന്ത്രപരമായി തട്ടിയെടുത്ത അമൃത് ദേവന്മാരുമായി യുദ്ധംചെയ്ത് ഗരുഡന് കൈയ്ക്കലാക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ ദാസ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിന് കദ്രു അമൃതകലശമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അങ്ങനെ ആ അമൃതകലശം കൊണ്ടുവന്ന് കദ്രുവിന്റെ സന്തതികളായ നാഗങ്ങള്ക്ക് കൊടുത്തു.
നാഗങ്ങള് അമൃതകലശം ദര്ഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച് അതില് വച്ചശേഷം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയാകുവാന് പോയി. ആ തക്കംനോക്കി ദേവന്മാര് അതു മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി. കുളികഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയോടെവന്ന നാഗങ്ങള് അമൃത് കാണാതെ ആര്ത്തിയോടെ ദര്ഭപ്പുല്ല് നക്കുകയും നാക്ക് കീറിപ്പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കഥ. പുരാണ നാഗകഥകളില് പ്രധാനം നാഗോല്പത്തി കഥയാണ്. കശ്യപ പ്രജാപതിക്ക് ക്രോധവശ എന്ന ഭാര്യയില് ജനിച്ച സുരസയില് നിന്നാണത്രെ നാഗങ്ങളുണ്ടായത്. നാഗങ്ങള് വസിക്കുന്ന ലോകം നാഗലോകം എന്നാണ് പുരാണങ്ങളില് പറഞ്ഞുകാണുന്നത്.
ആയില്യ ദിവസം ഉച്ചയോടെ സര്വാഭരണ വിഭൂഷിതനായ നാഗരാജാവിനെ ഇല്ലത്തേക്ക് എഴുന്നള്ളിക്കും. ഈ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണുന്നവര്ക്ക് വിഷഭയം ഉണ്ടാവില്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം. കന്നിയിലെ ആയില്യം മുതല് ഇടവത്തിലെ ആയില്യം വരെ ആയില്യം നാളില് നൂറും പാലും പൂജ നടത്തുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ ആയില്യം മുതല് കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യംവരെ സര്പ്പങ്ങള്ക്ക് പുറ്റടവ് കാലമായതിനാല് നൂറും പാലും നടത്താറില്ല. നൂറും പാലും ആയില്യദിവസങ്ങളില് മാത്രമെയുള്ളൂ. മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ ദീപാരാധന, അത്താഴപ്പൂജ എന്നിവ നിത്യേനയില്ല..വിശേഷദിവസങ്ങളില് മാത്രം പതിവ്. വെട്ടിക്കോട്ട് ക്ഷേത്രത്തില് ദര്ശനം കഴിക്കുന്നവരെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിനു പടിഞ്ഞാറുള്ള തേവാരപ്പുരയും നിലവറയും സന്ദര്ശിച്ചു മടങ്ങണമെന്നാണ് ആചാരം. കുംഭത്തിലെ ശിവരാത്രി, മേടത്തിലെ ബലഭദ്രജയന്തി തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിലും വെട്ടിക്കോട് ക്ഷേത്രത്തില് പ്രത്യേക പൂജകള് നടക്കുന്നു.
