വര്ഷങ്ങള്ക്കു മുന്പ് പനങ്കാവ് ക്ഷേത്രം എന്ന പേരില് അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് വലിയ കൂനമ്പായിക്കുളം ശ്രീ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം. കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പള്ളിമുക്കില് വടക്കേവിളയിലാണ് വലിയ കൂനമ്പായിക്കുളം ശ്രീ ഭദ്രകാളീ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആദിപരാശക്തിയുടെ അവതാരമായ ഭദ്രകാളിയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ഗണപതി, വീരഭദ്രന്, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ്, യോഗീശ്വരന്, കണ്ഠാകര്ണന്, യക്ഷി, നാഗരാജാവ്, നാഗയക്ഷി എന്നിവരാണ് മറ്റ് ഉപദേവതകള്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ശ്രീ കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കോഴിക്കോട്ടെ പിഷാരിക്കാവ് എന്നീ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങള് ഈ ക്ഷേത്രത്തോടൊപ്പമാണ് പണികഴിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ടു തന്നെ ചരിത്രത്തില് ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങള്ക്കും ഒരേ പ്രാധാന്യമാണുളളത്.
കൊടുങ്ങല്ലൂരമ്മയാണ് വലിയ കൂനമ്പായിക്കുളം ശ്രീ ഭദ്രകാളീ ക്ഷേത്രത്തിലും കുടികൊള്ളുന്നത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സമൂഹ പ്രാര്ഥനയും നാണയ പ്രസാദവും അന്നദാന സദ്യയും ഉള്പ്പെടുന്ന കാര്യസിദ്ധി പൂജയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് ആഴ്ച തുടര്ച്ചയായി വ്രതമെടുത്ത് കാര്യസിദ്ധിപൂജ നടത്തിയാല് മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം നടക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് കാര്യസിദ്ധി പൂജ നടത്തുന്നത്. കൂടാതെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഗരാജാവും നാഗയക്ഷിയും സര്പ്പദോഷങ്ങള്, മംഗല്യ ദോഷങ്ങള് എന്നിങ്ങനെയുള്ള ദോഷങ്ങള് ഇല്ലാതാക്കുമെന്ന് വിശ്വാസിക്കുന്നു. കഷായ കലശമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
ചേരന്മാരുടെ യുദ്ധദേവതയായിരുന്ന കൊറ്റവൈയുടെ ക്ഷേത്രമായിരുന്നു ഇത് എന്നും പിന്നീട് ആക്രമണങ്ങള്ക്കും ശേഷം ഇത് പനങ്കാവ് ക്ഷേത്രം എന്ന് അറിയപ്പെട്ടുവെന്നും തുടര്ന്ന് വേണാട്ടു രാജാക്കന്മാരുടെ പരദേവതയായിരുന്നു പനങ്കാവമ്മ, തുടര്ന്ന് ഡച്ചുകാരുടെ ആക്രമണത്തില് ഈ ക്ഷേത്രവും തകര്ന്നു പോയി. വര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷം ഈ പ്രദേശത്ത് പനങ്കാവ് എന്ന പേരില് ഭദ്രകാളിയുടെ ഒരു കാവ് നിര്മ്മിക്കപ്പെട്ടു എന്നും വര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷം ഇത് പുതുക്കിപ്പണിഞ്ഞ് കൂനമ്പായിക്കുളം ക്ഷേത്രമായി എന്നുമാണ് ചരിത്രം. കുംഭമാസത്തിലെ ഭരണി നാളിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം നടത്തുന്നത്.
