ഐതിഹ്യപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ള സസ്യമാണ് പാരിജാതം അഥവാ പവിഴമല്ലി എന്നറിയപ്പെടുന്ന രാത്രി മുല്ല . രാത്രിയിൽ വിടരുകയും പകലാവുമ്പോൾ കൊഴിയുകയും ചെയ്യുന്ന പുഷ്പങ്ങൾ ആയതിനാലാണ് ഇതിനു രാത്രി മുല്ല എന്ന പേര് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത് . അത്യധികം ഔഷധ ഗുണമുള്ള പാരിജാതം ഹിമാലയസാനുക്കളിലും, നേപ്പാളിലും ഇന്ത്യയിലെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലുമാണ് ധാരാളമായി കണ്ടു വരുന്നത് .
അമൃതിനായി പാലാഴി കടഞ്ഞപ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് ലഭിച്ചതാണ് പാരിജാത വൃക്ഷം . ദേവേന്ദ്രൻ അത് സ്വർഗത്തിൽ കൊണ്ട് നടുകയും , അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയായ ശചീദേവി അവയുടെ പുഷ്പങ്ങൾ പൂജാദികർമ്മങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിച്ച് പോരുകയും ചെയ്തു . ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പത്നി സത്യഭാമയോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിൽ ആഗതനായ വേളയിൽ , സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഉദ്യാനത്തിൽ നിൽക്കുന്ന പാരിജാത വൃക്ഷം ദർശിക്കുകയുണ്ടായി . വിദൂരങ്ങളിൽ വരെ എത്തുന്ന സുഗന്ധമുള്ള പുഷപങ്ങളോട് കൂടി നിന്നിരുന്ന പാരിജാത വൃക്ഷത്തെ ദ്വാരകയിലെ ഉദ്യാനത്തിലേക്കു കൊണ്ട് പോകാം എന്ന് സത്യഭാമ ഭഗവാനോട് പറഞ്ഞു. പത്നിയുടെ ആഗ്രഹം ആയതിനാൽ ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ട് പോകുവാനായി വൃക്ഷത്തെ അദ്ദേഹം ഗരുഡന്റെ മുകളിൽ കയറ്റുകയും ഇത് കണ്ട സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദ്വാരപാലകർ തടയുകയും ചെയ്തു. തർക്കം ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രനും ഭഗവാനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിൽ കലാശിക്കുകയും , വിജയശ്രീലാളിതനായ ഭഗവാന് സമർപ്പണമായി പാരിജാത വൃക്ഷം ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയക്കുകയും ചെയ്തു . ദേവ വൃക്ഷമായിരുന്ന പാരിജാതം ഭൂമിയിലെത്തിയതിന്റെ പിന്നിലുള്ള ഐതിഹ്യം ഇതാണ് .
ചെറിയ മരമായോ കുറ്റിച്ചെടിയായോ ആണ് പാരിജാതം വളരുന്നത് . പരുപരുത്ത ഇലകളുള്ള പാരിജാതത്തിന്റെ പുഷ്പങ്ങൾക്ക് വെളുത്ത നിറവും , ഇതളുകൾ ചേരുന്നിടത്തു നേർത്ത ചുവപ്പുമാണുണ്ടാവുക . പൂക്കൾ പൊഴിയുന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് പാരിജാതവൃക്ഷത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാവുന്നത്. വിത്തുകൾ പാകിയോ , കമ്പുകൾ വെട്ടി നട്ടോ ആണ് പുനരുല്പാദനം നടത്തുന്നത്. ചെറിയ കമ്പുകൾ ആണ് പാരിജാതത്തിന്റെയെങ്കിലും വേരുകൾക്ക് അസാമാന്യ ഉറപ്പാണ്. അതിനാൽ തന്നെ കാറ്റിലും മറ്റും ഒന്നും മറിഞ്ഞു വീഴുകയില്ല. സ്വന്തം ശിഖരങ്ങൾ കൊണ്ട് മറ്റു സസ്യങ്ങളെ അതികഠിനമായ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുമെന്നതിനാൽ പൂന്തോട്ടത്തിന്റെ കാവൽക്കാരൻ എന്നും ചിലയിടങ്ങളിൽ പാരിജാതം അറിയപ്പെടുന്നു .
പാരിജാതത്തിന്റെ ഇല , വേര് , തൊലി , വിത്ത് തുടങ്ങി എല്ലാം തന്നെ ഔഷധഗുണമുള്ളവയാണ് . ആയുർവേദ വിധിപ്രകാരമുള്ള പല ചികിത്സാരീതികളിലും പാരിജാതം ഒഴിച്ചു കൂടാനാവാത്ത ഒന്നാണ് . വിട്ടുമാറാത്ത തലവേദന , പനി തുടങ്ങിയ അസുഖങ്ങൾക്ക് പാരിജാതത്തിന്റെ ഇലയും വിത്തും ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന മിശ്രിതം അത്യുത്തമമാണ് . പാരിജാത വൃക്ഷത്തിന്റെ തൊലിക്ക് അണുനശീകരണ ശക്തിയുള്ളതിനാൽ തൊലിപ്പുറത്തുണ്ടാകുന്ന ഏതുതരത്തിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കും പരിഹാരമാണ് . നല്ല സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ ആയതിനാൽ , പൂവിൽ നിന്നുണ്ടാക്കുന്ന എണ്ണ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട് . മലബന്ധം , ചുമ , ശ്വാസതടസം , ഉദരസംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങൾ , താരൻ എന്നിവക്ക് പാരിജാതത്തിന്റെ ഇല, വേര്, വിത്ത് , പുഷ്പം എന്നിവ പ്രശ്നപരിഹാരത്തിന് ഉതകുന്ന രീതിയിൽ ചേർത്തുണ്ടാക്കിയ ഔഷധങ്ങൾ വളരെയധികം ഫലപ്രദമാണ്.
