കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വൈക്കം നഗരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം. പരശുരാമൻ സ്ഥാപിച്ച കേരളത്തിലെ 108 ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. തന്റെ നാട്ടിൽ ആരും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്ന് നിർബന്ധമുള്ള ദക്ഷിണാ മൂർത്തിയാണ് വൈക്കത്തപ്പൻ. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിപാടാണ് പ്രാതൽ സദ്യ.എല്ലാ ദിവസവും ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വച്ച് പ്രാതൽ സദ്യ ഉണ്ട്. ഭഗവാന്റെ നിത്യസാന്നിധ്യമുള്ള അടുക്കളയും ഊട്ടുപുരയുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്.
ഒരിക്കൽ വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഇവിടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തിയപ്പോൾ ഭഗവാനെ ശ്രീലകത്ത് കാണായ്കയാൽ പുറത്തിറങ്ങി നോക്കിയപ്പോൾ ഊട്ടുപുരയിൽ നിന്ന് ഭഗവാൻ ദേഹണ്ഡം നടത്തുന്നത് കണ്ടു.തന്നെ സ്വാമിയാർ കണ്ടെന്നു മനസിലായ ഭഗവാൻ അടുത്തു നിന്ന മുട്ടസ് തിരുമേനിയോട് ‘ പിടി മുട്ടാ ചട്ടുകം ‘ എന്ന് പറഞ്ഞ് ശ്രീലകത്തേക്ക് കയറി പോയി. അതിൽ പിന്നെ ഇവിടെ പാചകം മുട്ടസ് തിരുമേനിക്കായി തീർന്നു. പ്രാതൽ കഴിക്കുമ്പോൾ ഭക്തർക്കൊപ്പം ഭഗവാനും ഊട്ടുപുരയിൽ പ്രാതൽ കഴിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. വൈക്കത്തപ്പന് പ്രാതൽ വഴിപാട് നടത്തിയാൽ അസാധ്യമായെന്തും നിഷ്പ്രായസം നടക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അന്നത്തിന് മുട്ടുവരാതിരിക്കാനും കുടുംബത്തിൽ ഐശ്വര്യം നിറയാനുമാണ് പ്രാതൽ വഴിപാട് നടത്തുന്നെതാണ് വിശ്വാസം.
ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രാതൽ നടക്കുമ്പോൾ ശിവ, പാർവതിമാരുടെ സാന്നിദ്ധ്യം ഉണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഒരിക്കൽ വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ വൈക്കത്ത് എത്തിയപ്പോൾ ഭഗവാൻ പ്രാതൽ കഴിക്കുകായായിരുന്നു. പാർവതി ദേവിയാണ് ചോറും കറികളും വിളമ്പിയത്. സ്വാമിയാരെ കണ്ടപ്പോൾ ചട്ടുകം തിരുമേനിയ്‌ക്ക് കൈമാറി, ഭഗവാന് വേണ്ടത് വിളമ്പി കൊടുക്കൂ എന്ന് പറഞ്ഞ് ദേവി അപ്രത്യക്ഷയായി എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. പ്രാതൽ നടക്കുമ്പോൾ ശിവ ഭഗവാന്റെയും പാർവതി ദേവിയുടെയും സാന്നിധ്യം ഉള്ളതിനാലാണ് ഇവിടെ പ്രാതൽ സദ്യ നടത്തിയാൽ അതിവേഗം അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നത്.
ഖരൻ എന്ന ശിവഭക്തനായ അസുരനിൽ നിന്നും ശിവലിംഗം സ്വീകരിച്ച് വ്യാഘ്രപാദ മഹർഷിയാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിരിക്കുന്നത്. ദേവശിൽപിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി ഭഗവാൻ പരശുരാമനാണ് ക്ഷേത്രം പണി കഴിപ്പിച്ചതെന്നാണ് ഐതീഹ്യം. ഗണപതി,സുബ്രഹ്‌മണ്യൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ, പനച്ചിയ്‌ക്കൽ ഭഗവതി എന്നിവരാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകൾ. വൃശ്ചിക മാസത്തിൽ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ നവമി ആറാട്ടുള്ള ഉത്സവവും അതിനിടയിൽ വരുന്ന വൈക്കത്തഷ്ടമിയുമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ. കൂടാതെ കുഭമാസത്തിലെ മഹാശിവരാത്രി. കുഭാഷ്ടമിച്ചിറപ്പ്, മണ്ഡലകാലം, വിഷു എന്നിവയും വിശേഷദിനങ്ങളാണ്.
അന്നദാന പ്രഭുവായ വൈക്കത്തപ്പന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന വഴിപാട് ”പ്രാതൽ” ആണ്. പിന്നീടുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ ആനന്ദപ്രസാദം, സഹസ്രകലശം, ദ്രവ്യകലശം, ആയിരം കലശം, ആയിരക്കുടം, ക്ഷീരധാര, ജലധാര, ആലുവിളക്ക് എന്നിവയാണ്. ആറാട്ട് ദിവസം നടത്തുന്ന മുക്കുടി നിവേദ്യവും വിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ വെടിവഴിപാടും നടത്തുന്നുണ്ട്. പന്ത്രണ്ട് വർഷം കൂടുമ്പോൾ നടത്തുന്ന വടക്കുപുറത്ത് പാട്ടും പ്രസിദ്ധമാണ്.
