ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദികൾ ഏതാണെന്ന് ചോദിച്ചാൽ ഒരുപക്ഷേ മിക്കവരും നൈൽ, ആമസോൺ, യാങ്സി, മിസിസിപ്പി, യെനിസെ എന്നിങ്ങനെ ഉത്തരം നൽകും. ഏറ്റവും അപകടം നിറഞ്ഞ നദി ഏതെന്ന് ചോദിച്ചാൽ ആമസോൺ എന്നും പറയും. ലോകത്തിലെ പല നദികളും സൗന്ദര്യം കൊണ്ടും വലിപ്പം കൊണ്ടും വിസ്മയിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ചില നദികൾ കാഴ്ചയിൽ തന്നെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. കാഴ്ചയിൽ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന, എന്നാൽ ഏറ്റവും അപകടകരമായ ചില നദികൾ ഉണ്ട്. അതിൽ ഒന്നാണ് റിയോ ടിൻ്റോ.
ചുവന്ന നദി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ടിൻ്റോ നദി തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ സ്പെയിനിലെ , ആൻഡലൂഷ്യയിലെ സിയറ മൊറേന പർവതനിരകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു. എന്താണ് മറ്റു നദികളിൽ നിന്ന് ഇതിനെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത് എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, വളരെ വിഷലിപ്തമായ ജലമാണ് ഈ നദിയിലേത് എന്നത് തന്നെ കാരണം.
തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഒഴുകി, ഹ്യൂൽവയിലെ കാഡിസ് ഉൾക്കടലിൽ വിന്റോ നദി എത്തിച്ചേരുന്നു . റിയോ ടിൻ്റോ നദിക്ക് ചുവപ്പും ഓറഞ്ചും കലർന്ന നിറമാണ്. രാസഘടനയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ വന്നതാണ് ഇതിന്റെ നിറം. അത് അത്യധികം അസിഡിറ്റി ഉള്ളതും ഉയർന്ന അളവിൽ ഇരുമ്പിന്റെയും ഘനലോഹങ്ങളുടെയും അളവ് ഉള്ളതുമാണ്.
ഏകദേശം 50 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ നദി അതിന്റെ നിറം നിലനിർത്തുന്നു. 50 കിലോമീറ്ററിന് ശേഷം, റിയോ ടിൻ്റോ നദിയെ അദ്വിതീയമാക്കുന്ന രസതന്ത്രം സാവധാനം കുറയുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ വിചിത്രമായ നിറവും. നദിയുടെ രസതന്ത്രത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തിയ സ്ഥലം നീബ്ല നഗരത്തിനടുത്താണ് . റിയോ ടിൻ്റോ അറ്റ്ലാൻ്റിക് സമുദ്രവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റ് അരുവികളുമായി ലയിക്കുന്നതിനാൽ നീബ്ല പട്ടണത്തെ തുടർന്ന് നദിയുടെ രസതന്ത്രം ഗണ്യമായി മാറാൻ തുടങ്ങുന്നു . ഏകദേശം 100 കിലോമീറ്റർ (62 മൈൽ) നീളമുള്ള ഈ നദി ഐബീരിയൻ പൈറൈറ്റ് ബെൽറ്റിനുള്ളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . ഈ പ്രദേശത്ത് വലിയ അളവിൽ അയിര് , സൾഫൈഡ് നിക്ഷേപമുണ്ട്.
റിയോ ടിൻ്റോ പ്രദേശം ഏകദേശം 5,000 വർഷത്തെ അയിര് ഖനനത്തിന്റെ സ്ഥലമാണ്. ചെമ്പ് , വെള്ളി , സ്വർണ്ണം , മറ്റ് ധാതുക്കൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ , നദീതീരങ്ങളിൽ നിന്ന് 20 കിലോമീറ്റർ വരെ വേർതിരിച്ചെടുത്തത്. ഖനനത്തിന്റെ ഫലമായി, റിയോ ടിൻ്റോ വളരെ അസിഡിറ്റി ( pH 2) ഉള്ളതാണ്. കൂടാതെ അതിന്റെ കടുത്ത ചുവപ്പ് നിറം വെള്ളത്തിൽ ലയിച്ച ഇരുമ്പ് മൂലമാണ് . ഖനികളിൽ നിന്നുള്ള ആസിഡ് ഖനനം ഗുരുതരമായ പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
നദിയുടെ പിഎച്ച് 1.7-2.5 ആണ്. കൂടാതെ ധാരാളം ഇരുമ്പും കൊബാൾട്ട്, മാംഗനീസ്, കാഡ്മിയം എന്നിവയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ചെടികളോ മത്സ്യങ്ങളോ ഉഭയജീവികളോ പ്രാണികളോ ഈ ജലവുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തിയാൽ വളരെ വേഗം മരിക്കും. നീന്താൻ കഴിയുന്ന നദിയല്ല റിയോ ടിന്റോ. വെള്ളത്തിൽ ഇടുന്ന മത്സ്യത്തെ കൊല്ലാൻ തക്ക ശക്തിയുള്ളതുമാണ്. മിക്കവാറും, മനുഷ്യർക്കും അങ്ങനെ തന്നെ.
