ഗുരുവിന്റെ മഹാസമാധി ഒരു ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനമല്ല. ശരീരം നിശ്ശബ്ദമായിടത്ത് ഒരു ദര്ശനം കൂടുതല് ശക്തമായി സംസാരിക്കാന് ആരംഭിച്ച നിമിഷമാണ് അത്. 1928-ല് ശിവഗിരിയില് ഗുരു മഹാസമാധി പ്രാപിച്ചപ്പോള് അവസാനിച്ചത് ഒരു സന്യാസിയുടെ ഭൗതികജീവിതം മാത്രമായിരുന്നു. എന്നാല് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെ യാത്ര അന്ന് അവസാനിച്ചില്ല. അതിനുശേഷമാണ് ആ ചിന്ത കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികബോധത്തിലും സാംസ്കാരിക മനസ്സിലും കൂടുതല് ആഴത്തില് വേരൂന്നിയത്. ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനോടടുത്ത കാലം പിന്നിട്ടിട്ടും ഗുരുവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വായിക്കേണ്ടിവരുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം ഒരു പ്രത്യേക കാലഘട്ടത്തിനുള്ള മറുപടി മാത്രമായിരുന്നില്ല എന്നതിനാലാണ്.
ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിനെ ഒരു സാമൂഹ്യപരിഷ്കര്ത്താവ് എന്ന ഒറ്റ നിര്വചനത്തില് അടച്ചിടുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്വത്തെ ചുരുക്കുന്നതാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, അദ്ദേഹത്തെ വെറും ആത്മീയഗുരുവായി കാണുന്നതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഇടപെടലിന്റെ വ്യാപ്തിയെ അപൂര്ണ്ണമാക്കും. ആത്മീയാനുഭവത്തെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വത്തിലേക്കും, അദ്വൈതദര്ശനത്തെ മനുഷ്യസമത്വത്തിലേക്കും, ജ്ഞാനത്തെ സാമൂഹിക വിമോചനത്തിലേക്കും പരിണമിപ്പിച്ച ചിന്തകനായിരുന്നു ശ്രീനാരായണ ഗുരു.
ഗുരുവിന്റെ ജീവിതത്തെ ആഴത്തില് പഠിക്കുമ്പോള് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ഒരു സത്യമുണ്ട്അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മീയത ജീവിതത്തില് നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത ആത്മീയതയായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ജീവിതത്തെ കൂടുതല് മാനുഷികമാക്കാനുള്ള അന്തര്ബോധമായിരുന്നു അത്. ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കുന്ന യാത്രയും മനുഷ്യനെ തിരിച്ചറിയുന്ന യാത്രയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദര്ശനത്തില് പരസ്പരം വേര്പെട്ടിരുന്നില്ല. അദ്വൈതം അദ്ദേഹത്തിന് കേവലം ഉപനിഷത്തുകളുടെ തത്ത്വചിന്താപരമായ ഒരു സിദ്ധാന്തമല്ലായിരുന്നു. ”ഒന്നിനെ പലതായി കാണുന്ന അജ്ഞാനത്തില് നിന്ന് പലതിലും ഒന്നിനെ തിരിച്ചറിയുന്ന ജ്ഞാനത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര” എന്നായിരുന്നു അതിന്റെ ജീവിതാര്ത്ഥം. മനുഷ്യനെ ജാതിയുടെയും ജന്മത്തിന്റെയും സാമൂഹിക പദവിയുടെയും മതിലുകള്ക്കുള്ളില് പൂട്ടിയിരുന്ന ഒരു സമൂഹത്തില് ഈ ദര്ശനം സ്വാഭാവികമായും ഒരു സാമൂഹിക വിമര്ശനമായി മാറി.
അതിനാലാണ് ഗുരുവിന്റെ ”ഒരു ജാതി, ഒരു മതം, ഒരു ദൈവം മനുഷ്യന്” എന്ന പ്രഖ്യാപനം ഒരു മുദ്രാവാക്യത്തിന്റെ ലാളിത്യത്തില് ഒതുങ്ങാത്തത്. അതിന്റെ പിന്നില് മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ആഴമുള്ള ദാര്ശനിക ബോധമുണ്ട്. മനുഷ്യന്റെ മൂല്യം ജന്മം നിശ്ചയിക്കുന്നതല്ല; മനുഷ്യനെന്ന നില തന്നെയാണ് അവന്റെ അടിസ്ഥാന മഹത്വം എന്ന ആശയമാണ് അതിലൂടെ ഉയര്ന്നുവരുന്നത്. ഗുരുവിന്റെ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളുടെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോള് അരുവിപ്പുറം പ്രതിഷ്ഠ ഒരു നിര്ണായക വഴിത്തിരിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. 1888-ല് അരുവിപ്പുറത്ത് നടത്തിയ പ്രതിഷ്ഠ ഒരു ആരാധനാക്രമത്തിന്റെ പരിധിയില് മാത്രം മനസ്സിലാക്കാവുന്ന സംഭവമല്ല. അന്നത്തെ സാമൂഹിക അധികാരഘടനയില് ആര്ക്കാണ് ആത്മീയമായ അവകാശം എന്ന ചോദ്യത്തെ അതിലൂടെ ഗുരു പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ മുന്നില് കൊണ്ടുവന്നു. ജന്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില് മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയ അവകാശം നിഷേധിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയ്ക്കെതിരായ ഒരു പ്രതീകാത്മക പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു അത്.
ഇവിടെയാണ് ഗുരുവിന്റെ പരിഷ്കരണപ്രവര്ത്തനത്തിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. അദ്ദേഹം വെറും എതിര്പ്പിന്റെ ഭാഷ സംസാരിച്ചില്ല; ബദല് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭാഷയാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. ക്ഷേത്രങ്ങള് സ്ഥാപിച്ചു, വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് പ്രാധാന്യം നല്കി, സംഘടനയുടെ ആവശ്യകത ഉന്നയിച്ചു, തൊഴിലും സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. അതായത്, സാമൂഹിക വിമോചനത്തിന് ആത്മാഭിമാനം മാത്രം പോരെന്നും അതിന് അറിവും സംഘടനയും സാമ്പത്തികശേഷിയും അനിവാര്യമാണെന്നും അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. ഗുരുവിന്റെ സാമൂഹികചിന്തയുടെ ഈ പ്രായോഗികതയാണ് അദ്ദേഹത്തെ വെറും ആത്മീയപ്രഭാഷകനില് നിന്ന് വ്യത്യസ്തനാക്കുന്നത്. മനുഷ്യനെ ആദ്യം ബോധവാനാക്കുക; പിന്നീട് സംഘടിതനാക്കുക; അതിലൂടെ സ്വയംപര്യാപ്തനാക്കുകഅദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്ത്തനങ്ങളില് ഈ ക്രമം പല തലങ്ങളില് വായിച്ചെടുക്കാം.
”വിദ്യകൊണ്ട് പ്രബുദ്ധരാകുക, സംഘടനകൊണ്ട് ശക്തരാകുക” എന്ന ആശയത്തില് ഈ ദര്ശനത്തിന്റെ സാരാംശം കാണാം. വിദ്യാഭ്യാസം അദ്ദേഹത്തിന് ഉപജീവനത്തിനുള്ള ഉപാധി മാത്രമായിരുന്നില്ല; മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ അടിമത്തത്തെ തകര്ക്കാനുള്ള ആയുധമായിരുന്നു. സംഘടന കേവലം കൂട്ടായ്മയുമല്ല; ആത്മവിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ട മനുഷ്യന് സ്വന്തം ശക്തി തിരിച്ചറിയാനുള്ള സാമൂഹിക വേദിയായിരുന്നു. ഗുരുവിന്റെ ബൗദ്ധികതയുടെ മറ്റൊരു തെളിവ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിലാണ്. ആത്മോപദേശശതകം, ദര്ശനമാല, ദൈവദശകം, അദ്വൈതദീപിക തുടങ്ങിയ കൃതികള് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സാമൂഹിക നേതാവിനപ്പുറം ഗൗരവമേറിയ ദാര്ശനിക ചിന്തകനായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. അവയില് ആത്മാവ്, ജ്ഞാനം, ലോകം, ദൈവം, മനുഷ്യന് എന്നീ അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങളുമായി അദ്ദേഹം നടത്തുന്ന സംവാദം കാണാം.
ആത്മോപദേശശതകം വായിക്കുമ്പോള് പ്രത്യേകിച്ച് അനുഭവപ്പെടുന്നത്, ആത്മാന്വേഷണം സ്വാര്ത്ഥമായ അന്തര്മുഖതയല്ല എന്ന തിരിച്ചറിവാണ്. സ്വന്തം ഉള്ളിലേക്ക് നോക്കുന്ന മനുഷ്യന് ഒടുവില് മറ്റൊരു മനുഷ്യന്റെ വേദനയും സ്വന്തം വേദനയായി തിരിച്ചറിയേണ്ടിവരുന്നു. അവിടെയാണ് ഗുരുവിന്റെ ആത്മീയത സാമൂഹിക ധാര്മ്മികതയായി മാറുന്നത്. ”സ്വയം അറിയുക” എന്നത് ഗുരുവിന്റെ ചിന്തയില് ”മറ്റുള്ളവനെ തിരിച്ചറിയാതിരിക്കുക” എന്നതിന്റെ വിപരീതമാണ്. ഈ തിരിച്ചറിവാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അദ്വൈതത്തെ സാമൂഹികമായി പ്രസക്തമാക്കുന്നത്.
ഗുരുവിന്റെ ജീവിതത്തെ പഠിക്കുമ്പോള് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മതസങ്കല്പ്പവും പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. ആലുവയിലെ സര്വമത സമ്മേളനത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില് ഉയര്ന്നുവന്ന ”വാദിച്ച് ജയിക്കാനല്ല, അറിയാനും അറിയിക്കാനുമാണ്” എന്ന ആശയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മതദര്ശനത്തിന്റെ വിശാലത വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇത് മതങ്ങളെല്ലാം ഒരുപോലെയാണെന്ന ലളിതമായ പ്രഖ്യാപനമല്ല. മറിച്ച്, വ്യത്യസ്തമായ ആത്മീയാനുഭവങ്ങളെയും വിശ്വാസപാരമ്പര്യങ്ങളെയും പരസ്പരബോധത്തിന്റെ വേദിയില് കാണാനുള്ള ബൗദ്ധിക പക്വതയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗുരുവിന്റെ മതദര്ശനത്തില് ആത്മീയതയും വിവേകവും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല.
ഗുരുവിന്റെ സാമൂഹിക ഇടപെടലിന്റെ മറ്റൊരു മഹത്തായ വശം സ്ത്രീകളോടും കുടുംബജീവിതത്തോടും വിദ്യാഭ്യാസത്തോടും ബന്ധപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുരോഗമനപരമായ നിലപാടുകളാണ്. സാമൂഹിക നവീകരണം പുരുഷന്റെ മാത്രം അവകാശമല്ലെന്നും ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സമഗ്രമായ ഉന്നമനം അതിലെ മുഴുവന് മനുഷ്യരുടെയും ജീവിതനിലവാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്ത്തനങ്ങളില് നിന്ന് വായിച്ചെടുക്കാം. അതേസമയം ഗുരുവിനെ ഒരു ആധുനിക രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടില് പൂര്ണ്ണമായി ഒതുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്. അദ്ദേഹം പത്തൊന്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെയും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യഭാഗത്തിന്റെയും കേരളീയ സാമൂഹിക യാഥാര്ഥ്യങ്ങളോട് സംവദിച്ച ആത്മീയ-ദാര്ശനിക പരിഷ്കര്ത്താവായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷയും പ്രതീകങ്ങളും ആശയങ്ങളും മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് ആ ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിലാണ്.
കേരളത്തിന്റെ നവോത്ഥാനചരിത്രത്തില് ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ സംഭാവന ഒരു പ്രത്യേക സമുദായത്തിന്റെ പരിധിയില് മാത്രം കാണാനാവാത്തതും അതുകൊണ്ടുതന്നെ. ജാതിയടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സാമൂഹിക അസമത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടപെടലുകള് കേരളത്തിന്റെ പൊതുസമൂഹത്തില് പുതിയ ആത്മാഭിമാനവും വിദ്യാഭ്യാസബോധവും സംഘടനാബോധവും സൃഷ്ടിക്കാന് സഹായിച്ചു. പിന്നീട് കേരളത്തില് രൂപപ്പെട്ട വിവിധ സാമൂഹികപരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങള്ക്കും നവോത്ഥാനധാരകള്ക്കും ഈ മാറ്റം ഒരു പ്രധാന ചരിത്രപശ്ചാത്തലമായി. കേരളത്തിന്റെ ആധുനികതയുടെ കഥയില് ഗുരുവിന്റെ സംഭാവന ഒരു അധ്യായമല്ല; പല അധ്യായങ്ങളെയും തമ്മില് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അന്തര്ധാരയാണ്. അത് ക്ഷേത്രത്തില് മാത്രം കാണാനാവില്ല. വിദ്യാലയത്തില് കാണാം. പുസ്തകത്തില് കാണാം. തൊഴിലിടത്തില് കാണാം. സംഘടനയില് കാണാം. മനുഷ്യന്റെ ആത്മാഭിമാനത്തില് കാണാം. ഏറ്റവും പ്രധാനമായിമറ്റൊരാളെ മനുഷ്യനായി അംഗീകരിക്കുന്ന മനസ്സില് കാണാം.
ശിവഗിരി ഈ സമഗ്രദര്ശനത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമായി മാറിയതും അതുകൊണ്ടാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം, ശുചിത്വം, തൊഴില്, കൃഷി, വ്യവസായം, വ്യാപാരം, ശാസ്ത്രബോധം തുടങ്ങിയ ജീവിതമേഖലകളെ മനുഷ്യപുരോഗതിയുടെ ഭാഗമായി കാണുന്ന വിശാലമായ ചിന്ത ശിവഗിരിയുടെ ആശയത്തില് ഉള്ക്കൊള്ളുന്നു. ആത്മീയതയും ഭൗതികജീവിതവും പരസ്പരം വിരുദ്ധങ്ങളല്ലെന്ന് ഗുരുവിന്റെ പ്രവര്ത്തനങ്ങള് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇവിടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദര്ശനത്തിന്റെ ആധുനിക പ്രസക്തി ഏറ്റവും ശക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവിന്റെ മഹത്വം അദ്ദേഹം തന്റെ കാലത്തെ മാത്രം മാറ്റാന് ശ്രമിച്ചതിലല്ല; മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അളവുകോല് തന്നെ മാറ്റാന് ശ്രമിച്ചതിലാണ്.
ജന്മം മനുഷ്യന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അറിവാണ് മനുഷ്യനെ ഉയര്ത്തേണ്ടതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സംഘടനയിലൂടെ മനുഷ്യന് ശക്തനാകണമെന്ന് പറഞ്ഞു. മതം മനുഷ്യനെ വിഭജിക്കാതെ പരസ്പരബോധത്തിലേക്ക് നയിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞു. ആത്മീയത മനുഷ്യസ്നേഹത്തിലേക്ക് വളരണമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം തെളിയിച്ചു. ഇതുകൊണ്ടാണ് മഹാസമാധിയുടെ അര്ത്ഥം ഒരു പുണ്യപുരുഷന്റെ ഓര്മ്മയില് മാത്രം ഒതുങ്ങാത്തത്. ശിവഗിരിയിലെ ആ സമാധിക്കു മുന്നില് നില്ക്കുമ്പോള് നാം ഒരു കാലഘട്ടത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ കഠിനതയും അജ്ഞതയുടെ ഇരുട്ടും സാമൂഹിക അസമത്വത്തിന്റെ വേദനയും അനുഭവിച്ച ഒരു കാലഘട്ടം. അതോടൊപ്പം, അതിനെ മറികടക്കാന് ധൈര്യപ്പെട്ട ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആത്മപ്രകാശവും.
ഗുരു സമൂഹത്തെ മാറ്റുന്നതിന് മുമ്പ് മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ മനുഷ്യനെ ഉണര്ത്താനാണ് ശ്രമിച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗുരുവിന്റെ നവോത്ഥാനം പുറംലോകത്തിന്റെ മാത്രം നവീകരണമല്ല. അത് ഒരു അന്തരിക നവോത്ഥാനവും കൂടിയാണ്. മനുഷ്യന് സ്വന്തം അന്തസ്സിനെ തിരിച്ചറിയണം. അറിവിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് നടക്കണം. മറ്റൊരാളുടെ വേദനയെ സ്വന്തം വേദനയായി തിരിച്ചറിയണം. വ്യത്യാസങ്ങള്ക്കപ്പുറം മനുഷ്യന്റെ ഏകത്വം അനുഭവിക്കണം.ഈ നാലു തലങ്ങളെയും ഒന്നിപ്പിച്ചപ്പോഴാണ് ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ ജീവിതം ഒരു മഹത്തായ സാമൂഹിക-ആത്മീയ പ്രസ്ഥാനമായി മാറിയത്.
ഇന്ന് ഗുരുവിനെ അനുസ്മരിക്കുമ്പോള് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രത്തിന് മുന്നില് വിളക്ക് തെളിയിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകള് ഉദ്ധരിക്കുന്നതും എളുപ്പമാണ്. പക്ഷേ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദര്ശനത്തെ ജീവിതത്തിന്റെ അളവുകോലാക്കുക എന്നതാണ് യഥാര്ത്ഥ വെല്ലുവിളി. കാരണം ഗുരുവിന്റെ സന്ദേശം നമ്മെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പഴയ ഓര്മ്മയല്ല; നമ്മെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന സാന്നിധ്യമാണ്. മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനായി കാണുന്നുണ്ടോ? അറിവിനെ വിമോചനമാക്കുന്നുണ്ടോ? ആത്മീയതയെ കരുണയാക്കുന്നുണ്ടോ? സമത്വത്തെ ജീവിതത്തില് പ്രാവര്ത്തികമാക്കുന്നുണ്ടോ?
ഈ ചോദ്യങ്ങളോടാണ് ഓരോ മഹാസമാധിദിനവും നമ്മെ വീണ്ടും അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്.ഗുരു മഹാസമാധിയില് ലയിച്ചുവെന്ന് ചരിത്രം പറയുന്നു. എന്നാല് ഒരു മഹത്തായ ദര്ശനം ഒരിക്കലും സമാധിയിലാകുന്നില്ല.ശിവഗിരിയിലെ സമാധി നിശ്ശബ്ദമാണ്; പക്ഷേ അതില് നിന്ന് ഉയര്ന്ന മനുഷ്യദര്ശനം ഇന്നും സംസാരിക്കുന്നു.ആ ശബ്ദം ഒരു സമുദായത്തിന്റേതല്ല. ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റേതുമല്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിനുവേണ്ടിയുള്ള ശബ്ദമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിനെ ഓര്ക്കുക എന്നത് ഭൂതകാലത്തെ ആരാധിക്കുക മാത്രമല്ല; മനുഷ്യനെ കൂടുതല് മനുഷ്യനാക്കാനുള്ള ഭാവിയുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കുക കൂടിയാണ്. അതാണ് മഹാസമാധിയുടെ യഥാര്ത്ഥ സന്ദേശം.
