സ്വരാജ്യത്തിന്റെയും ദേശീയതയുടെയും ചൈതന്യം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചാണ് 350 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജിന്റെ കിരീടധാരണം നടന്നത് . ഒരു യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരി എങ്ങനെ ആയിരിക്കണം എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് ശിവാജി മഹാരാജാവ് എന്ന ഛത്രപതി ശിവാജി. സ്വാമി വിവേകാനന്ദന്റെ അഭിപ്രായത്തില് ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും മഹാനായ ഹിന്ദു ആയിരുന്നു ഛത്രപതി ശിവാജി.
ഛത്രപതി ശിവജിയുടെ മറാത്താ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു റായ്ഗഡ് കോട്ട .മഹാരാഷ്ട്രയിലെ റായ്ഗഡ് ജില്ലയിൽ സഹ്യാദ്രി പർവതനിരയിലാണ് കൂറ്റൻ കോട്ട സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മഹാദിൽ നിന്ന് 25 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് കോട്ട, 2,851 അടി ഉയരത്തിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കോട്ട, അന്ന് റൈരി എന്നാണറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് . മറാത്ത ഷിർക്കെ വംശത്തിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു അന്ന് ഇവിടം ഭരിച്ചിരുന്നത്.
ഷിർക്കുകൾക്ക് ശേഷം ബഹാമിനികൾ, നിസാംഷാഹികൾ, ആദിൽഷാഹികൾ എന്നിവർ കോട്ടയുടെ നിയന്ത്രണം പിടിച്ചെടുത്തു. 1656-ൽ ആദിൽഷാഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെ കീഴിലായിരുന്ന മോറെസിൽ നിന്ന് ശിവജി കോട്ടയുടെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു.1662-ൽ ശിവജി മഹാരാജ് അതിന്റെ പേര് റായ്ഗഡ് കോട്ട എന്നാക്കി മാറ്റി.
ശിവാജിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികളും ചേർന്ന് ഈ കോട്ട പുനർനിർമിച്ചു. 1674 ജൂൺ 6 ന് ശിവജിയുടെ കിരീടധാരണം നടന്നത് ഇവിടെയാണ് . ഈ സ്ഥലത്ത് വച്ചാണ് അദ്ദേഹം ഛത്രപതി എന്ന പദവി സ്വീകരിച്ചത്. ഗംഗാജലം ഒഴിച്ച് ശിവജിയെ പൂജാരിമാർ അഭിഷേകം ചെയ്തതും ഇവിടെ വച്ചാണ്. ഇതിനെ തുടർന്ന് കോട്ട മറാത്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി മാറി.
ശിവജിയുടെയും മൂത്തമകൻ സംഭാജി മഹാരാജിന്റെയും (1689) മരണശേഷം ഔറംഗസീബിന്റെ കീഴിൽ കോട്ട മുഗളരുടെ കീഴിലായി.1818-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ സായുധ സേന ഇത് ലക്ഷ്യമിട്ടു. റായ്ഗഡ് കോട്ട നിലവിൽ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (എഎസ്ഐ) സംരക്ഷണത്തിലാണ്.
ശിവാജിയുടെ കൊട്ടാരം, പാർപ്പിട കെട്ടിടങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, ജഗദീശ്വർ ക്ഷേത്രം, ശിവാജി മഹാരാജിന്റെ സമാധി എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ശിവജിയുടെ വീര്യം, ധൈര്യം, ഭരണമികവ്, ദയ, ദേശസ്നേഹം എന്നിവയ്ക്ക് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ ദിവസവും കോട്ട സന്ദർശിക്കുന്നു.
